الشيخ محمد تقي بهجت
414
جامع المسائل ( فارسي )
ذهاب بالكليه مىشود ، با استظهار احتياطى با ايمان قسامه از مدّعِىِ اكثر در تفاوت يا نسبت ، و دوّمى اظهر است . و در صورت توافق بر جنايت و تأثير آن و معلوم شدن مقدار نقص با نظير امتحانات كه در سمع گذشت ، اظهر عدم حاجت به قسامه است مگر آن كه جز ظنّ تحصيل نشود و ممكن نباشد امتحانات مفيدهء علم يا اطمينان . بعض شرايط امتحان چشم و قياس و امتحان چشم در روز ابرى و در مكان مختلف از حيث علوّ و هبوط ، واقع و مفيد نخواهد بود در حصول علم يا اطمينان براى حاكم ؛ و امتحان ، اختصاص به بعض طرق ندارد و جارى است در هر طريقى كه مفيد علم يا اطمينان باشد . نديدن چشم در شب يا روز و اگر به سبب جنايت ، چشم در شب نديد و اعشى شد يا در روز نديد و اجهر شد ، ارش متعيّن است به نظر اهل اطلاع ، چون نسبت تعيين نخواهد شد . اگر قلع عين كرد و اختلاف در ابصار آن بود ، قول مجنى عليه كه مدعى ابصار است مقدم است ، مگر در صورت اعتراف به سبق عدم ابصار بر جنايت كه اظهر تقديم موافق اصل است كه جانى است . 4 - از بين رفتن حس بويايى 4 - اگر اذهاب شمّ و بوييدن از منخرين كرد تمام ديه در آن است ؛ و از يكى نصف ديه است . امتحان بويايى و اگر معلوم نباشد و ادّعا بشود ، به وسيله حُراق ( سوخته چقماق ) و نحو آن امتحان مىشود ، اگر منتهى به علم يا اطمينان شد قضاوت براى او مىشود ؛ و اگر مفيد نشد يا ممكن نبود ، با قسامه تقديم ادّعاى زوال مىشود . و اگر مدعى نقص در بوييدن شد اگر وسيلهء استعلام و امتحان باشد ، عمل به آن مىشود ، و گر نه مصالحه مىشود بنا بر احوط .